جایگاه رودخانه (چم) لیله در اقتصاد منطقه جوانرود
جایگاه رودخانه (چم) لیله در اقتصاد منطقه جوانرود ولزوم توجه به نگهداری وبهره برداری صحیح از آن
آب در فرهنگ های مختلف ارزش و اهمیت متفاوت وگوناگونی دارد اما وجه مشترک تمام فرهنگها در مورد آب می تواند تقدسی باشد که همه برای آب قائل شده اند در هند و چین و شرق آسیا رودهایی سند و رود زرد (یان تسه کیانگ) برای مردم آنقدر مقدس هستند که آنها را می پرستند و آلوده کردن آن را گناه می دانند و درسایر ملل از جمله مصرباستان رود نیل و در اروپا رودهای راین و دانوب و در امریکا رودهای آمازون و می سی سی پی هم از چنین اهمیتی برخودار بوده و هستند. از نظر عامه مردم هم آب مظهر آبادانی است و هر جا آبی یافت شده مردم در آن منطقه ساکن شده اند و رودها عامل بوجود آمدن تمدنهای بزرگی در ساحل خود شده اند از جمله تمدنهای بین النهرین و مصر که در کنار رودهای دجله و فرات و نیل پدید آمدند. اما در منطقه جوانرود رودخانه های محدود وجود دارند که بانی اشتغال و تولید در منطقه هستند می توان به صراحت اعلام کرد که دو رودخانه سفیدبرگ و لیله در شهرستان جوانرود باعث ایجاد بیشترین اشتغال در روستاهای مسیر گذر خود شده اند و این مسئله را می توان باسفری به روستاهای اطراف این دو رودخانه، مخصوصا در فصل بهار و تابستان مشاهده کرد و بادیدن باغات میوه، مزارع و بوستانهای رنگین در روستاههای دهتوت و شروینه و... این مسئله به آسانی اثبات می شود. تولیدات باغات وبوستانی درسایه وجود این رودخانه ها به حدی است که علاوه برتأمین نیازمندی ساکنین شهرستان جوانرود، به سایر شهرستانهای استان(بخصوص منطقه اورامانات) صادر می شود و منبع درآمد اکثر خانوارهای روستایی و بعضا شهری به این رودخانه ها بستگی دارد. رودخانه یا (چه م)سفیدبرگ بدلیل وجود چندین طرح نسبتا بزرگ در مسیر خود همچون پرورش ماهی نوئل و سفیدبرگ و داشتن مناظر دیدنی از جمله معماری سنتی و زیبای روستای سفیدبرگ سالانه تعداد زیادی گردشگر را به منطقه جذب می کند که افراد زیادی از طریق ارائه خدمات به گردشگران امرار معاش می کنند و همچنین وجود این رودخانه در کنار کوهستان سرسبز اطرافش زمینه مناسبی را برای دامداری و پرورش احشام مهیا کرده است که مرکز اصلی تولیدات دامی شهرستان میباشد. رودخانه لیله (چه م شروینه) از دوشاخه تشکیل شده است یک شاخه آن ازسراب گردر نزدیکی روستای سرود علیا سرچشمه می گیرد و پس از گذشتن از روستاهای عزیزاباد،علی آباد در نزدیکی روستای گردک به شاخه دیگر که از دره درونه(ده ر وه نه) و از چشمه کاوات سرچشمه می گیرد، میریزد بعد از روستاهای دهتوت،شروینه،و سرخبان سفلی با رودخانه سفیدبرگ در محلی به اسم دو آب(دوو ئاو)به هم میرسند که قمست اعظم آب رودخانه لیلی که از دره زیبا و دیدنی کلاش میگذرد و در نهایت با رودخانه سیروان تلاقی میکند را بوجود می آورند. اغلب مردم روستاهای اطراف رودخانه شروینه زمانی را به یاد دارند که این رودخانه پر از آبزیان مختلف بود و در فصل بهار و پاییز با وسایل سنتی شکارمانند قلاب و تور (وال) به صید ماهی مشغول بودند و این رودخانه منبع تغذیه و حتی منبع درامد از صید ماهی بود نوجوانان وسالمندان اوقات فراغت خود را با صید ماهی با قلاب می گذراندند و در طول سه، چهار ساعت با چند کیلو ماهی به خانه بر می گشتند و حتی آب این رودخانه این قدر پاک و سالم بود در هوای گرم تابستان درآن به شنا و آبتنی می پرداختند . همچنین مردم روستاهای شروینه، دهتوت و گردک از طریق کشاورزی و بوستانکاری و کشت صیفی جات دراطراف رودخانه از آب آن برای آبیاری مزارع خود استفاده می کردند و هم اکنون نیز شغل اغلب ساکنین این روستاها می باشد. میوه هایی مانند به، آلوچه و محصولاتی مانند گوجه فرنگی ،بامیه ،جارو علفی ،خیار و... که درمنطقه تولید می شد مازاد بر نیاز و تقاضای منطقه جوانرود بود و این روستاها درفصل بهار و تابستان در حالت اشتغال کامل هستند تا جایی که با کمبود نیروی کار هم مواجه می شوند و به ناچار باید زنان و کودکان هم به کار مشغول شوند که این مسئله به دلیل وجود و برکت رودخانه شروینه بوده و میباشد و لازم است گفته شود تولیدات این منطقه به دلیل پاک بودن آب رودخانه از حسن شهرت خوبی برخودار بود. اما امروزه علاوه بر بد شدن شرایط طبیعی مانند کاهش باراندگی که قابل لمس و درک است رفتار نادرست انسانها هم در نابود کردن این خوان پر برکت و گسترده به وضوح قابل مشاهده می باشد تا جایی که به راحتی و بدون هیچ بررسی می توان گفت که پتانسیل های این رودخانه به طور کامل از بین رفته و یا در حال از بین رفتن است به دلیل استفاده از روشهای نادرست و غیر اخلاقی مانند استفاده از برق و ماده شیمیایی کلر درصید ماهی، علاوه برماهیان سایر جانداران آبزی هم بصورت گسترده از بین رفتند، درحالی که کمترین تلاشی جهت جلوگیری از این امر از هیچ مسئولی دیده نشده است به علاوه با گسترش زیاد جغرافیایی و جمعیتی شهرستان جوانرود و سرازیر شدن فاضلاب شهری که حاوی مواد شیمیایی مانند شوینده ها است به این رودخانه و به دلیل کاهش حجم اب ،الودگی آب رودخانه در چند سال اخیر به شکل محسوسی افزایش یافته که این الودگی دلیل دیگر نابودی اکوسیستم رودخانه میباشد این الودگی تا آن حد می باشد که حسن شهرت سابق محصولات تولیدی منطقه به سؤشهرت تبدیل شده و تقاضای این محصولات کاهش چشمگیری داشته است. اثر روانی این قضیه به حدی زیاد شده که مردم از خرید این محصولات طفره میروند. مسئولین منطقه هم به جای یافتن راه حل کارشناسی شده برای معضل آلودگی و رفع سریع آن بدون توجه به اینکه شغل ومنبع درامد اکثر مردم در مسیر رودخانه کشاورزی وبوستانکاری میباشد هر چند وقت یکبار به روستاییان اعلام میکنند که کاشتن در مسیر رودخانه ممنوع میباشد اگرچه این کار به صورت عملی انجام نگرفته ولی تاثیر روانی زیادی بر مردم می گذارد چون به دلیل نداشتن شغل با درامد مکفی و در صورت عملی شدن منع استفاده از آب رودخانه شرایط اقتصادی خود بدتر از انچه هستند تصور می کنند. البته شنیده می شود طرح پالایش فاضلاب جوانرود در دست مطالعه است که امید است در اجرای آن سرعت لازم بکارگرفته شود که طرح میمون و مفید و مبارک است. مشکل دیگر رودخانه شروینه عدم مدیریت آب آن جهت استفاده بهینه از آن میباشد بطوری که در زمان آبیاری اختلافات زیادی در بین بوستان داران بوجود می آید و افرادی که در نزدیک سرچشمه مزرعه دارند در مواقع کم آبی، آب را بطور کامل از پایین دستی ها قطع می کنند و در سالهای گذشته این مسئله باعث خشک شدن کامل رودخانه شد که امیدوارم مسؤلین منطقه فکری برای این قضیه هم بکنند. لازم است کارهای مفید و با ارزشی که درچند سال گذشته در مسیر رودخانه شروینه انجام گرفته هم ذکر شود که از جمله ساختن دو بند انحرافی بر روی رودخانه در دره درونه(ده روه نه) و دیگری در بین روستا های دهتوت و گردک و همچنین ساخت و راه اندازی کانالهای آبرسانی به مزارع در چهار نقطه از مسیر رودخانه میباشد (هرچند که این طرح ها نیمه تمام رها شدند اما بسیار مثبت و مفید بودند)که امید است امثال همچنین کارهای افزایش یابد. مسئله دیگر فرهنگ مردم در استفاده از این نعمت الهی میبا شد که ارزش آن درحال حاضر برای آنها روشن میشود که درصورت سؤاستفاده از آن دچار کفران نعمت شده ایم و کفران نعمت خود باعث زوال و از میان رفتن نعمت می شود.
با تشکر از دانشجوی گرامی آقای اسحاق بهنام از بخش شروینه
منبع: وبلاگ اقتصاد جوانرود
